بازخوانی اندیشه های سیاسی جان لاک

 

چکیده

 

جان لاک(1704-1632)،از بنیانگذاران اصلی دموکراسی لیبرال به شمار می رود.وی بر آن است که آدمیان،طبیعتاً برابر ودارای حق حیات،آزادی و مالکیتند.از آنجا که در وضعیت طبیعت،که آدمیان،بدون داشتن قدرتی فائقه،مطابق با خرد زندگی می کنند،برخی حقوق خویش را به منظور تضمین بهتر ثبات و لذت راحتتر از زندگانی به دولت تفویض کرده اند،تابع مطلق ارادۀ حاکمان نمی باشند.بدینروی،دولتهایی که در حمایت از حقوق مردم و ترویج نفع عام،قصور ورزیده اند،می توانند مورد مقاومت قرارگرفته،توسط دولتهای جدید،جایگزین گردند.لاک،در تبیین قانون طبیعی،بر آن است که علاوه بر قوانین موضوعه محدود به زمان و مکان،حقایقی اخلاقی بر بنیاد خرد موجودند که در تمامی زمانها و مکانها،قابل اعمالند.قانون طبیعی،برخلاف قانون الهی،دارای ریشه ای انسانی است.جان لاک،مخالف اعمال اجبار به منظور تحمیل ادیان و مذاهب،از جانب دولت و نهادهای مذهبی است.

 

در مقوله مالکیت،که تئوری اقتصادی لاک را بر ابتنای لیبرالیسم اقتصادی بنیان می نهد،در وضعیت طبیعت،محدودیتی سه گانه،بر گردآوری سرمایه وضع گشته است:نخست آن که هرکس تنها تا اندازه ای قادر به تملک اشیاء است که پیش از آنکه فاسد گردند،از آنان بهره جوید.دودیگر آن که انسان باید برای دیگران(([به میزان]کافی و نیز مناسب))،برجای گذارد و سه دیگر آن که،انسان ممکن است تنها از طریق کار خویش،به تملک اشیاء مبادرت ورزد.با ترقی برهان و استدلال،محدودیتهای مذکور نیز فراتر روند.محدودیت فساد،با اختراع پول،به محدودیتی معنادار متوقف خواهد گشت.ایجاد مالکیت خصوصی،بهره وری و قدرت تولیدی را آنچنان افزایش می دهد که حتی کسانی که دیگر فرصت کسب زمین ندارند،فرصتی بیشتر خواهند داشت تا آنچه را که برای حیاتشان ضروری است دارا باشند.درباب محدودیت سوم،لاک،برآن است که شخص،علاوه بر تملک دسترنج خویش،قادر است حتی در وضعیت طبیعت،حاصل کار خدمتگزاران خویش را نیز مورد تملک قرار دهد.بدین روی،کار قادر است منتقل گردد.در موارد کمیابی موارد مالکیت،و تعارض در تملک اشیاء،دولت،پای به عرصه وجود نهاده،به تبیین احکام مالکیت مشروع،خواهد پرداخت.

 

واژگان کلیدی:جان لاک،رواداری،قانون طبیعی،وضعیت طبیعت،رضایت